امام صادق و قيام زيد بن على اصيل ترين و گسترده‌ترين جنبشى كه در دوران امامت امام صادق ( ع ) بر ضدّ حكومت امويان صورت گرفت جنبش زيد بن على بن حسين بود كه در سال 121 هجرى قمرى اتفاق افتاد . « 1 » مهمترين ويژگى قيام زيد در مقايسه با قيامهاى ديگر علويان اين است كه نه تنها مورد انكار امام صادق ( ع ) نبوده بلكه با اذن آن حضرت انجام گرفته است . براى اثبات اين مطلب نبايد در انتظار دليل صريحى از سوى امام صادق ( ع ) بود ؛ زيرا اين مسأله از مهمترين و بارزترين مسائل سياسى بود كه مىبايست پنهانى و تحت پوشش « تقيه » انجام گيرد ، با اين حال براى اثبات اين مطلب به دلايل و شواهدى چند مىتوان استناد كرد ، از جمله : 1 - شخصيت زيد : زيد بن على فردى و الا مقام ، وارسته ، دانشمند و عارف و معتقد به امامت امام صادق ( ع ) بود و حضرت به وى علاقهء شديدى داشت . از اين رو ، بسيار بعيد است كه شخصيتى همچون زيد نسبت به مسأله قيام و نهضتش عليه امويان كه به طور طبيعى تبعات و پيامدهاى زيادى براى خود او ، امام صادق ( ع ) و شيعيان خواهد داشت ، با دسترسى به امام زمانش بدون مشورت و اجازه وى دست به چنين اقدامى زده باشد ؛ زيدى كه امام صادق را حجت خدا ، امام زمان خود و واجت الاطاعه مىدانست ، هرگز امكان ندارد در اين امر مهمّ سياسى و نظامى بدون مشورت آن حضرت ، وارد شده باشد . 2 - روايات رسيده از معصومين عليهم السّلام : روايات زيادى از امامان معصوم درباره زيد و قيام او در دست است كه مضمون بسيارى از آنها تأييد قيام زيد از نظر آن بزرگواران از جمله امام صادق است . اينك چند نمونه . * در گفتگويى كه ميان امام رضا ( ع ) و مأمون درباره قيام زيد رخ داده است امام ( ع ) مىفرمايد : « لَقَدْ حَدَّثَنى ابى مُوْسَى بْنُ جَعْفَرٍ ( ع ) انَّهُ سَمِعَ اباهُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ يَقُولُ : رَحِمَ اللَّهُ عَمى زَيْداً ، انَّهُ

--> ( 1 ) - ر . ك : تاريخ طبرى ، ج 7 ، ص 160 .